Budizm nedir-Budizm inancı ve hakkında
Budizm Tanrı’ya veya tanrılara inancın olmadığı, hayattaki acı, ızdırap ve tatminsizliğin azaltılmasına yönelik bir inanç sistemi ve felsefedir. Budizm’de inanç genel olarak tanrılara değil, reenkarnasyon denilen doğum ölüm döngüsünün tekrarı, ya da karma denilen nedensellik zinciri üzerindedir.
Budizm Sanskritçe ve Pali dillerinindeki eski Budist metinlerinde ‘uyanmış kişi’ anlamına gelen Buddha kelimesinden gelir. Budizm M.Ö. 563-M.Ö. 483 yılları arasında yaşadığı tahmin edilen, bugün Buddha olarak bilinen Siddhartha Gautama tarafından kurulmuştur. İlk kaynaklar Buddha’nın bugün Nepal sınırları içinde kalan Lumbini’de doğduğunu ve 80 yaşında Kuşinigar’da (Hindistan) öldüğünü yazmaktadır. Budizm Buddha’nın ölümünden sonra 500 sene boyunca Hindistan Yarımadasında, daha sonra Asya ve dünyanın geri kalanında yayılmaya başladı.
İki Budist rahip, Sakya Manastırı, Tibet.Bugün biliminsanları tarafından en sık kullanılan sınıflandırmaya göre dört çeşit akım vardır. Bunlar:
Güney Budizmi, Theravada, Güneydoğu Asya Budizm veya Pali Budizmi olarakta bilinir. İnananları başlıca Sri Lanka, Myanmar, Tayland, Laos, Kamboçya ve Malezya, Vietnam, Çin, Bangladeş’te bulunur.
Doğu Budizmi, Doğu Asya Budizmi, Çin Budizmi, Çin-Japon Budizm i olarakta bilinen Mahayana dır.İnananları başlıca Çin, Vietnam, Kore, Japonya, Singapur, Rusya nın bazı bölgelerinde bulunur.
Kuzey Budizmi, Tibet Budizmi, Tibet-Moğol Budizmi, Lamaizm, Vajrayana olarak da bilinir. Tibet, Moğolistan, Bhutan başlıca olmak üzere Nepal, Hindistan, Çin, Rusya’da da inananları vardır.
Batı ülkeleri. Budizm ozellikle 20. yy’ın ikinci yarisinda ABD, Avustralya, ve çeşitli
Avrupa ulkelerinde de kök salmiştır. Batidaki haliyle Budizm, ozellikle reenkarnasyon ve karma gibi inanç gerektiren özelliklerine olan vurgusunu yitirmistir. Buna karsi, felsefi ve psikolojik özellikleri, meditasyon ve zihin terbiyesi unsurlari batida daha önem kazanmistir.
Budist Öğretilerinin Kısa Özeti
Budizm ogretisi ve pratiginin ozunde yüce gercekler adi verilen 4 tespit yatar:
1. Hayat ızdırap/tatminsizlik (dukkha) icerir.
2. Tatminsizligin kaynagi siddetli arzu, ya da tam tersi olan nefret igrenme ve tiksinme hisleridir.
3. Tatminsizlikten hurriyet mumkundur.
4. Tatminsizligi azaltmak icin takip edilecek yol, her insanin yorumlayip kendi anlayisi dogrultusunda takip edebilecegi sekiz tavsiyeden olusur. Bu sekiz-kollu yol aşağıda bilgelikle, ahlâkla, ve eğitimle ilgili sınıflandırılmıştır:
Hikmet/Bilgelikle ilgili olanlar
1. Doğru bakis açısı, doğru görüş;
2. Doğru niyet;
Ahlak/Etikle ilgili olanlar
3. Doğru söz / yumuşak söz;
4. Doğru davranış, hareket, eylem;
5. Doğru / namuslu kazanç;
Zihin eğitimine / terbiyesine / meditasyona yönelik olanlar
6. Doğru çaba;
7. Doğru bilinçlilik/farkındalik/uyanıklık/dikkat (Ing: Mindfulness, Pali: Sati);
8. Doğru konsantrasyon
Yukaridaki sekiz-kollu yolu, her bireyin kendi yorumu doğrultusunda pratik bir sekilde hayata geçirmesine Budizm’de çok önem verilir. Doğru niyetle yola çıkıp, ahlâki bir hayat çercevesinde, insan zihninin terbiyesi ve eğitiminin en pratik ve direkt yollarini arar. Özellikle bilinçlilik / farkindalik / uyaniklik / dikkat insanin iç ve dış dünyasını dingin ve konsantre bir ortamda kendi hayatını muhakeme etme ve hissetmesine yardimci olur. Bir çeşit içebakış olan bu meditasyon, sangha denilen cemaatin desteği ile olur. Meditasyonun en yaygın şekli rahat bir ortamda dik oturarak (Ör.: bir sandalyede) nefesi takip etmektir. nefesi takip esnasında vücutta ve zihinde olagelen aktiviteler, dikkatle ve yargisiz takip edilmeye calışılır. Dikkat dağıldığı zaman kendi kendini yargılamadan, şefkatle tekrar nefesi takibe geri dönülür. Dikkat ve uyanıklık çerçevesinde bu nefes takibi zamanla zihin-vücudun kendini öğrenmesini sağlar. Zen budizminde bu çeşit meditasyona zazen denilir.
Tarihçe
Budistler , Siddhartha Gautama’nın, Nepal’deki Lumbini’de doğduğuna inanırlar. Daha az yaygın olmakla birlikte; Hindistan-Nepal sınırındaki Kapilavastu’da doğduğuna dair iddialar da vardır. Yaşamının geleneksel hikayesi şöyledir: Siddhartha bir prens olarak doğdu. Kral olan babası Suddhodana’yı bilge olduğu varsayılan bir kişi o doğduktan kısa bir süre sonra ziyaret etti. Onun hakkında “Bu çocuk ya muhteşem bir kral(chakravartin) olacak veya kutsal adam (Sadhu)” dedi. Babası Siddhartha’yı kral yapmak için yaşamı boyunca onu kötü gerçeklerden korumaya kararlıydı. Babalasının çabalarına rağmen 29 yaşındayken ilk kez, yaşlı bir kişinin ızdırap çektiğini görünce, halkının zor durumda olduğu kanısına vardı. Bu olaydan sonra sarayın dışındaki kısa yolculuklarda da bir derviş (sofu,zahit), hasta bir adam, çürümüş bir ceset, gibi çeşitli olaylarla karşılaştı. Bunlar genellikle Dört Asil Hakikat olarak bilinir.
Gautama bu dört olaydan derin bir biçimde etkilendi. Yaşlılığa, hastalığa, ve bir zahidin yaşamı boyunca ölüme çare bulmak için araştırma yaptı. Gautama dilenci olmak için bu görkemli hayatı arkasında bırakarak sarayından kaçtı. Bir süre sonra, Buddha bunları keşfetmek için riyazet (nefsinin isteklerine karşı gelerek sade hayat yaşama) yaparak ruhsal araştırmaya girdi. Bu durumda açlığa dayanma, hassas fısıltılar duyma, vücutta ağrı hissetmemek gibi olağanüstü ruhani güçler görüldüğünü hissetti. Bununla beraber bu ruhsal uygulama gerçek anlamda ruhi faydalar getirmedi ve gerçekte insanin kendi kendine nefret uyandıran zararlar verdiği tespit etti.
Yarıda kalan bu durumdan sonra dervişlik ve konsantrasyon yerine meditasyon ve Anapanasati (nefes alış verişi kontrol edebilme), Gautama’nın keşfetmiş olduğu bu yöntem ( Budistler Orta Yol olarak adlandırır) kendine aşırı düşkünlük ve kendini aşağı görmenin ortasında bir yol olarak düzenlendi. Köylü bir kızdan gelen biraz süt ve pirinç muhallebisi aldıktan sonra incir ağacının altına oturdu. Şimdi Bodh Gaya’da Bodhi (Aydınlanma, İlim) ağacı olarak bilinir. Gerçek anlaşılana kadar onun ne söylediği anlaşılamadı. Beş yoldaşı arayışı bıraktığına ve disiplinini kaybettiğine inanarak ondan ayrıldı. 49 günlük meditasyondan sonra, 35 yaşındayken ilmini tamamladı. Batıda “Aydınlatıcı” veya “Alim” olarak ta bilinir. Bodhi’nin bu başarısından sonra Buda veya Gautama Buddha olarak bilindi ve harcandı ve geri kalan yaşamında kavramlarını öğretti (Doktrin). Bilim adamlarının kayıtlarında M.Ö. 5. yüzyıl yaşadığı belirtiliyor. Çeşitli kaynaklarda, onun M.Ö. 563-483 yılları arasında yaşadığı belirtilmektedir, fakat gerçek doğum tarihi tartışmaya açıktır. 80 yaşlarında Kushinagara (Pali Kusinara)(Hindistan)’da öldü.
